С.Хулан: Хүүхдээ мангасаар айлган унтуулж, нуугдаж тоглохдоо цочоож болохгүй

Хүүхдийн сэтгэл заслын доктор С.Хулантай хүүхдийн айдас болон эцэг эхчүүд хүүхэдтэйгээ ярилцах арга барилын талаар ярилцлаа.

Эцэг эхчүүд шаардлагаа биелүүлэхийн тулд хүүхдээ айлгаж, сүрдүүлэх нь ямар үр дагавартай вэ гэх асуултад тэрээр хүүхдэд төрөлхийн болон олдмол гэсэн хоёр төрлийн айдас байдаг гэж хариулсан. Түүний хэлснээр, төрөлхийн айдас нь нас насанд нь тодорхой хэмжээнд илэрдэг нийтлэг айдас, харин үүсмэл айдсыг эцэг эхийн хүмүүжлээс, нийгмээс олж авдаг.

Жишээ нь “танихгүй хүн ирээд авчихна” гэж хэлдгээс болоод хүүхдэд шинэ хүнтэй танилцах, олны өмнө гарч өөрийгөө илэрхийлэхээс айх айдас далд хэлбэрээр үүсэх магадлалтай.

Хүүхдэдээ айдас бий болгодог түгээмэл алдаануудын нэгдүгээрт, эцэг эхчүүд өөрсдөө айдсыг үүсгэхгүй байх нь чухал гэж тэрээр онцолсон. Хүүхдээ унтуулахын тулд мангас ярих шаардлагагүй бөгөөд “Унтахгүй бол хадны мангаа ирээд авчихна шүү” гээд дуу чимээ гаргаж айлгасаар унтуулдаг нь тархинд аюулаас сэрэмжлэх мэдрэмж төрүүлж, бүрэн амарч чадахгүй болгодог.

Хоёрдугаарт, санамсаргүй байдлаар айдас үүсгэх, тухайлбал нуугдаж тоглож байхдаа гэнэт цочоох нь хүүхдэд мангас байж магадгүй гэдэг айдсыг төрүүлдэг тул үүнээс сэргийлэх хэрэгтэй. Мөн эцэг эхчүүд өөрсдийнхөө айдастай ажиллах шаардлагатай. Хүүхэд оройтож ирэхэд бухимдаж загнах, эрсдэлийг тоочиж айдас төрүүлэх тохиолдол элбэг байдаг бөгөөд үүний цаана аав, ээжүүдийн өөрсдийнх нь айдас, хүүхдэдээ санаа зовсон хайр байдаг ч сэтгэл хөдлөлөө зөвөөр илэрхийлэх хэрэгтэй.

Гуравдугаарт, хүүхдээ тайвшруулахдаа “Юунаас нь айдаг юм бэ, аймар зүйл биш шүү дээ” гэж хэлдэг ч айж байгаа хүүхдэд аймар байгаа л гэсэн үг тул сэтгэл хөдлөлийг нь хүүхдийнхээ оронд ойлгож, шүүмжлэхгүйгээр сонсох нь чухал.

Хүүхэдтэйгээ ярилцах дадлыг хэрхэн бий болгох вэ гэх асуултад тэрээр: “Сүүлийн үед аав ээжүүдийн хэлдэг үг ерөөсөө л 'Хоолоо идсэн үү, даалгавраа хийсэн үү, эрт унтаарай, утсаа боль'. Ийм л үгсээр хүүхэдтэйгээ харьцдаг. Энэ бол ярилцлага биш шаардлага” гэж хэлсэн.

Хамгийн түгээмэл зөвлөгөөнүүд бол хүүхдээ сонсох, 10 минут гаргаж тоглох, унтахын өмнө 10 минутыг зарцуулах бөгөөд орчин үеийн хүүхдүүдэд сэтгэлзүйн хэрэгцээ их чухал болсон тул тэр хэрэгцээг хангахын тулд өдөрт 30 минут л зарцуулахад болно гэж тэрээр зөвлөсөн.

Бүрэн ойлголцож, ярилцдаг болохын тулд сонсох техникийг ашиглах нь зүйтэй. Хүүхэд ярьж байх үед утас, ажил юу ч бодолгүй зөвхөн хүүхдэдээ анхаарах, ярьж дууссаны дараа агуулгаар нь давтаж хэлэх арга байдаг бөгөөд ингэснээр хүүхдэд өөрийг нь анхаарч, ойлгож, хайрлаж байгаа мэдрэмж төрдөг. Үүнийг хийж сурчихвал ямар нэгэн асуудал тулгарахад хүүхэд асуудлаа нуулгүй нээлттэй ярьж, эрсдэлтэй алхам хийхээс сэргийлнэ гэж тэрээр хэлсэн.

Хүүхдээс асуулт асуух нь өөрөө урлаг бөгөөд дандаа нээлттэй асуулт тавих хэрэгтэй. “Хичээлээ хийсэн үү” гэж асуувал хийсэн эсвэл хийгээгүй гэж хариулаад л дуусна. Харин “Энэ талаар чи юу гэж бодож байна?” гэх зэргээр мэдрэмжийг нь асууж болно.