Нобелийн энх тайвны шагналыг Наванетхем Пиллэй хүртэв

НҮБ-ын хүний эрхийн дээд комиссараар ажиллаж байсан Наванетхем "Нави" Пиллэй энэ жилийн Нобелийн энх тайвны шагналын эзэн болсныг Норвегийн Нобелийн хороо Баасан гарагт Осло хотод зарласан байна.

Өмнөд Африкт төрсөн 85 настай хуульч, шүүгч Пиллэй энх тайван болон олон улсын эрх зүйг бэхжүүлэхэд оруулсан хувь нэмрийнхээ төлөө энэхүү шагналыг хүртэж байна.

Шагнал зарлагдсаны дараа Нюрнберг хотод хүмүүс түүнд алга ташин баяр хүргэж байх үеэр Пиллэй хошигнож, "Хэрэв та бүхэн арай илүү удаан алга ташвал би энэ шагналыг Трамптай хуваалцаж магадгүй юм" гэж хэлсэн байна. Уг бичлэгийг "Amnesty International" байгууллагын ерөнхий нарийн бичгийн дарга олон нийтийн сүлжээнд нийтэлжээ.

Мэдээг сонсоод эхлээд "тоглоом шоглоом" гэж бодсоноо тэр ярьжээ. "Хуульч, шүүгч хүнийхээ хувьд би энэ мэдээллийг баталгаажуулахыг хүсэж байна" гэж тэр хэлсэн байна.

Пиллэй Олон Улсын Эрүүгийн Шүүхэд Өмнөд Африк, Руандагийн асуудал эрхэлсэн шүүгчээр ажиллаж байсан бөгөөд 2008-2014 онд НҮБ-ын Хүний эрхийн дээд комиссар байв.

Тэрбээр Палестины эзлэгдсэн нутаг дэвсгэрийн асуудал хариуцсан НҮБ-ын мөрдөн шалгах комиссыг тэргүүлж, тус комисс өнгөрсөн жил Израил улс Газад геноцид үйлдсэн гэх дүгнэлт гаргасан. Израил уг тайланг "үндэслэлгүй" хэмээн няцааж байв.

"Миний хийсэн хамгийн сүүлийн ажил бол Газын нөхцөл байдлын талаар тайланг танилцуулж, тэнд болж буй үйл явдлыг геноцид гэж нэрлэсэн явдал байлаа" гэж тэр хэлжээ.

"Тус тайлантай холбоотой гол хариу үйлдлүүдийн нэг нь миний зоригийг үнэлж сайшаасан явдал байлаа. Үнэнийг хэлэхэд яагаад зориг зүрх хэрэгтэй байдгийг би сайн ойлгоогүй, ихэд гайхсан" гэж тэр нэмж хэлсэн байна.

Олон улсын эрх зүйн тогтолцоо болон хууль дээдлэх ёс ноцтой сорилттой тулгарч буй энэ үед энэхүү шагналыг олгосон нь онцгой ач холбогдолтойг Олон Улсын Эрүүгийн Шүүхийн ерөнхийлөгч Баасан гарагт мэдэгдсэн байна.

Газын зурваст явуулж буй ажиллагаатай нь холбогдуулан Израилийн ерөнхий сайд Бенжамин Нетаньяхуг баривчлах тушаал гаргасан нь АНУ-ын засаг захиргааг хилэгнүүлж, Трамп тус шүүхийг "тоосго бүрээр нь нураана" хэмээн сүрдүүлээд буй.

Европын Комиссын тэргүүн Урсула фон дер Ляйен Пиллэйд баяр хүргэж, "Тэрбээр шударга бус ёсны харгис хэрцгий байдалтай нүүр тулсан ч хэзээ ч харцаа буруулж байгаагүй. Тэр бол хавчлагад өртсөн, эмзэг бүлгийн, дуу хоолойгоо хүргэж чадахгүй байгаа болон нийгмээс тусгаарлагдсан хүмүүсийн хамгаалагч юм" гэж сошиал хуудсандаа бичжээ.

НҮБ-ын Хүний эрхийн дээд комиссар Волкер Тюрк уг шагналыг "хүний эрх, хууль дээдлэх ёс, шударга ёс болон хариуцлага тооцох зарчим нь энх тайван, аюулгүй байдал, хөгжил цэцэглэлт гээд бүх зүйлийн үндэс суурь болохыг дахин нотолж, хүлээн зөвшөөрсөн хэрэг" хэмээн сайшаасан байна.

2025 онд энэ шагналыг Венесуэлийн сөрөг хүчний удирдагч Мариа Корина Мачадод олгосон бөгөөд тэрбээр уг шагналыг Трампанд зориулж, медалиа түүнд бэлэглэсэн. Гэвч Нобелийн шагналын дүрмийн дагуу шагналыг өөр хүнд шилжүүлэн өгөх боломжгүй байдаг. Трамп уг шагналыг эртнээс хүсэмжилж ирсэн бөгөөд үүнийг хүртэх эрхтэй гэдгээ удаа дараа мэдэгдэж байв.

Энэ жил Нобелийн шагналын мөнгөн дүн 12 сая Шведийн крон (ойролцоогоор $1.2 сая) хүрээд байна.

Анагаах ухаан, физик, хими, утга зохиолын салбарын шагналтнууд энэ долоо хоногийн турш тодорсон бол эдийн засгийн салбарын шагналын эзнийг Даваа гарагт зарлах үлдээд байна.

Энх тайвны шагнал нь Альфред Нобелийн гэрээслэлд дурдсан тав дахь буюу сүүлийн шагнал бөгөөд бусад дөрвөн шагналыг Шведийн хороод хариуцдаг байхад энх тайвны шагналыг зөвхөн Норвегийн хороо олгодог.